Ανασκόπηση 2025
Το κείμενο δημοσιεύτηκε αρχικά στο “Take Back the City”, το newsletter μας όπου εκτός από αρθρογραφία βρίσκετε διάφορα links για τις πόλεις του κόσμου και τη ζωή μας σε αυτές.
Τι άλλαξε (και τι δεν άλλαξε) στις πόλεις το 2025
Στα διεθνή, αποχαιρετήσαμε τον τεράστιο Ντόναλντ Σουπ. Μια ανεξάρτητη ομάδα που παρακολουθεί την ποιότητα του αέρα στο Παρίσι ανακοίνωσε ότι τα επίπεδα των λεπτών σωματιδίων (PM2,5) έχουν μειωθεί κατά 55% από το 2005, ενώ τα επίπεδα διοξειδίου του αζώτου έχουν μειωθεί κατά 50%. Η Oxford Street πεζοδρομείται. Μετά τους YIMBYs και το Progress movement, έχουμε και το Abundance: το πιο mainstream σύνθημα ότι η πολιτική πρέπει να ξαναγίνει παραγωγή: περισσότερα σπίτια, υποδομές και ενέργεια, γρηγορότερα και φτηνότερα. Τα αποτελέσματα της τιμολόγησης της συμφόρησης στη Νέα Υόρκη είναι αδιαμφισβήτητα. Στην ίδια πόλη, εκλέχθηκε δήμαρχος ένας γεννημένος στην Ουγκάντα, γιος Ινδών μεταναστών, τριαντατριάχρονος μουσουλμάνος με ξεκάθαρο αφήγημα να ρίξει το κόστος ζωής.
Και μετά γυρνάς εδώ. Τι έχουμε σήμερα που δεν είχαμε το 2024; Στην Αθήνα, 24ωρο μετρό τα Σαββατοκύριακα, σταθερούς ελέγχους τροχαίας και κανονιστική για τα πατίνια. Στη Θεσσαλονίκη, 22.000 υπογραφές για το δημοψήφισμα για τη ΔΕΘ. Έχουμε επίσης νέο ΚΟΚ και κάμερες για την εφαρμογή προστίμων. Α, και POS στο μετρό Θεσσαλονίκης, 8 μήνες μετά τη λειτουργία του, και μια εφαρμογή MyStreet που βγήκε και δεν ξαναδιάβασα τίποτα γι’ αυτήν. Είναι αρκετά για τα προβλήματα που έχουμε; Δεν είναι.
Η στεγαστική κρίση συνέχισε να επιδεινώνεται, με τα ενοίκια στην Αττική να έχουν αυξηθεί κατά 35% σε πέντε χρόνια. Η Ελλάδα παραμένει ευρωπαϊκή εξαίρεση στην κοινωνική κατοικία και η έλλειψη προσιτής στέγης έγινε κεντρικό πολιτικό ζήτημα. Εκτιμάται ότι «λείπουν» περίπου 180.000 κατοικίες: η οικοδομική δραστηριότητα της τελευταίας δεκαετίας (225.000 σπίτια) απορροφήθηκε από την έκρηξη των Airbnb (208.000 καταχωρήσεις), περίπου 60.000 κατοικίες που συνδέονται με «χρυσές βίζες» και τη δημιουργία περισσότερων μικρών νοικοκυριών (ζήτηση +197.000 διαμερίσματα). Την ίδια στιγμή, το «κρυφό απόθεμα» είναι τεράστιο: μόνο στον Δήμο Αθηναίων αναφέρονται 117.000 κενές κατοικίες (26,8% του συνόλου), με αντίστοιχα ποσοστά να εμφανίζονται και αλλού.
Όσο δεν λύνουμε αυτό το πρόβλημα, οι επιπτώσεις στην κοινωνία είναι τεράστιες, δημογραφικές και μη. Και ο μόνος τρόπος με τον οποίο μπορεί να λυθεί σχετικά άμεσα, παραμένει αντιδημοφιλής, αφού δεν τον υιοθετεί ούτε η κυβέρνηση -η οποία προτιμά να ρίχνει χρήμα σε μια ήδη πιεσμένη αγορά- ούτε οι επικριτές της. Απλά, χρειαζόμαστε πολύ περισσότερα διαθέσιμα σπίτια.
Όταν βγαίνουμε από τα σπίτια που δεν έχουμε, επανέρχεται ξανά και ξανά η ίδια εικόνα: ελληνικές πόλεις με ελάχιστο χώρο για περπάτημα, σκιά και κοινωνική ζωή. Το 70% των πεζοδρομίων της Αθήνας δεν πληροί τις νόμιμες προδιαγραφές πλάτους, ενώ το 86,6% των δρόμων δεν έχουν διαβάσεις. Παράλληλα, μεγάλο μέρος του δημόσιου χώρου συνεχίζει να λειτουργεί ως άτυπο πάρκινγκ, και έλεγχος του Ελεγκτικού Συνεδρίου σε 476 καταστήματα σε 14 δήμους βρήκε 77% συνολική παραβατικότητα στα τραπεζοκαθίσματα.
Μετά την ποιότητα του αέρα, είχαμε παραπομπή της Ελλάδας στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και για την ηχορύπανση. Είχαμε επίσης 630 επιπλέον θανάτους από υψηλές θερμοκρασίες στην Αθήνα και μας τελειώνει το νερό.
Στα πιο κωμικοτραγικά, τα ηλεκτρικά λεωφορεία που αγοράσαμε συνειδητοποιήσαμε ότι δεν μπορούν να υποστηρίξουν τον απαραίτητο για το ελληνικό καλοκαίρι κλιματισμό και κάνουμε δημόσιες διαβουλεύσεις με έτοιμα πλακάτ για φωτογραφίες.
Με λίγα λόγια, το 2025 απλώς μειώθηκε δραματικά το περιθώριο να κάνουμε πως δεν ξέρουμε. Κάτι εξοργιστικό όταν βλέπεις δεκάδες πόλεις στο εξωτερικό να βελτιώνονται απλά επειδή ακολουθούν ένα πλέον πολύ επιβεβαιωμένο playbook. Όσο το “φταίνε οι άλλοι / δεν έχω λεφτά / δεν είναι η δουλειά μου” είναι η σταθερή απάντηση σε αυτές τις λύσεις, η ελληνική στασιμότητα μοιάζει με επιλογή.
Τουλάχιστον, αυτά τα Χριστούγεννα, ο Πρωθυπουργός δεν μας παρότρυνε να επιστρέψουμε στα χωριά μας για να γλιτώσουμε. Κάτι είναι και αυτό.
